Portal:Paleontologia
Paleontologia w polskiej Wikipedii
Niniejsza strona stanowi WikiPortal dla wszystkich osób zainteresowanych paleontologią. Ma on za zadanie ułatwić autorom i czytelnikom dostęp do najciekawszych artykułów związanych z zagadnieniami poruszanymi przez tę gałąź nauki.
Osoby zainteresowane rozwijaniem artykułów z zakresu paleontologii zapraszamy do Wikiprojektu Paleontologia.
Wszelkie sprawy dotyczące działalności tego portalu omawiane są na stronie jego dyskusji.
Artykuł miesiąca
Amonity, amonitowate (Ammonoidea) podgromada wymarłych głowonogów, przeważnie o symetrycznej, płaskospiralnej skorupie. Stanowią ważne skamieniałości przewodnie, pozwalające określić wiek skał osadowych, w których są spotykane. Występują w skałach pochodzenia morskiego z okresu od dewonu do kredy. Przodkami amonitowatych były łodzikowate (baktryty).
Największe znane amonitowate pochodzą z kredy i osiągały 2 m średnicy, jednak większość dorosłych amonitowatych miała kilka - kilkanaście centymetrów średnicy. Muszla amonitowatych zbudowana była z aragonitu i dzieli się na dwie części: dużą, przyujściową komorę mieszkalną oraz fragmokon złożony z szeregu niewielkich komór wypełnionych gazem. Komory te powstawały przez całe życie osobnika, dzięki temu że amonitowaty rosnąc powiększał i dobudowywał od strony ujścia komorę mieszkalną, przesuwając się w kierunku ujścia, a pustą przestrzeń z tyłu oddzielał aragonitową przegrodą od komory mieszkalnej. Komora mieszkalna była połączona z fragmokonem rurkowatą tkanką zwaną syfonem, która przechodziła przez wszystkie komory aż do embrionalnej. W skamieniałościach zachowuje się sfosylizowana osłonka syfonu i jego wypełnienie. W ujściu muszli znajdowały się kalcytowe płytki aptychy i anaptychy pełniące funkcję dolnej szczęki, a u niektórych rodzajów dodatkowo także wieczka zamykającego wejście do muszli. Przegrody międzykomorowe w trakcie ewolucji amonitowatych miały tendencję do coraz większego pofałdowania. Przeważnie wyjaśnia się to zwiększoną odpornością silnie pofałdowanych przegród na naprężenia. Linia kontaktu przegrody z wewnętrzną ścianą muszli jest zwana linią przegrodową lub lobową oraz jej kształt stanowi jeden z podstawowych elementów klasyfikacji amonitowatych, obok kształtu muszli i jej ornamentacji.
Amonitowate były mięsożercami, odżywiającymi się wszystkimi wolno poruszającymi się bezkręgowcami, w tym także innymi amonitowatymi. Żyły wyłącznie w morzach, w większości w wodach otwartych. Przeważnie przyjmuje się, że większość amonitowatych aktywnie, choć niezbyt szybko pływała, nieliczne rodzaje o bardzo wysmukłej muszli posądzane są o zdolność do szybkiego ruchu.
Amonitowate wymarły w czasie wielkiego wymierania na granicy kreda/paleogen w wyniku katastrofalnych zmian środowiska wywołanych przypuszczalnie upadkiem meteorytu. Kilka gatunków żyjących w Europie na początku paleogenu opisano w 2005 roku, były to jednak prawdopodobnie lokalne populacje, które tylko chwilowo zdołały przetrwać katastrofę kredową.
Ciekawostki
Czy wiesz, że...
- najstarszym znanym ssakiem był Adelobasileus cromptoni, żyjący w okresie środkowego triasu (ok. 225 mln lat temu) na terenach Ameryki Północnej?
- największą rozpiętość skrzydeł wśród pterozaurów miał Quetzalcoatlus - od 12 do 14 metrów (więcej niż myśliwiec F-16)?
- największym płazem w historii Ziemi był prawdopodobnie prionozuch, osiągający do 9 m długości?
- ryniofity zapoczątkowały wszystkie linie rozwojowe prowadzące do współcześnie żyjących gatunków roślin lądowych?
- Beelzebufo zwany po angielsku "żabą z piekła" mógł polować na młode dinozaury?
Zobacz też...
Portale:
Artykuły ważne dla osób zainteresowanych paleontologią:
genetyka – geologia – ewolucja biologiczna – historia życia na Ziemi – masowe wymieranie – prehistoria – tabela stratygraficzna – wędrówka kontynentów
Listy wymarłych zwierząt
Na poniższych stronach znajdują się zestawienia rodzajów zwierząt z poszczególnych taksonów.
Artykuły do rozwinięcia
Część artykułów z dziedziny paleontologii znajduje się w stanie zalążkowym. Oto niektóre z nich:
acheloma, Acta Palaeontologica Polonica, Actinocerida, aglaofiton, arandaspis, antrakozaury, Archaeamphora longicervia, aspidella, asteroksylon, Aulacocerida, birkenia, baktryty, biostratonomia, bóbr olbrzymi, ceratitida, Czarna czaszka, Didymoceras, egzyna, hiolity, hyrachyus, Instytut Paleobiologii im. Romana Kozłowskiego PAN, Johannes Walther, Kenyanthropus platyops, łupki z Burgess, mikropaleontologia, paleobotanika, Paranthropus, pederpes, piroteria, plagiozaur, prokonsul (małpa), rostrokonchy, sapeornis, schochia, sepulkowate, sinoterium, skamieniałość śladowa, tafonomia, tanatocenoza, tilodonty, Vernanimalcula
Propozycje nowych artykułów
Propozycje nowych artykułów z zakresu paleontologii znajdują się na bieżąco aktualizowanej stronie:
Oto niektóre z nich: amfekepubis, Amplectobelua, auraria, brachypteryg, cimolodon, emydops, eodicynodont, kingoria, hupezuch, Otto Jaekel, karinodens, kerygmachela, kladoksylony, kryptobaatar, Joseph Leidy, leptopteryg, Macrauchenioidea, mikadocefal, mimatuta, moanazaur, molezaur, Simon Conway Morris, Albert Oppel, paraoftalmozaur, pesopteryks, pesozaur, plezjotylozaur, prawidłakowce, robertia, Ernst Friedrich von Schlotheim, sinobaatar, wetlugazaur, Xu Xing, zygozaur
Ostatnie zmiany tematyczne
Na poniższej stronie można śledzić ostatnie edycje artykułów związanych z paleontologią:
Zmiany z ostatnich 24 godzin w artykułach z kategorii Paleontologia
(dotyczy również podkategorii)
Paleontologia w siostrzanych projektach
| Paleontologia na Wikinews | Paleontologia na Wikicommons | Paleontologia na Wikiwersytecie |
| Serwis informacyjny | Grafiki | Wspólnota wolnej wiedzy (en) |
 |
 |
 |
